-
Amelogenine
Genetische merker gelegen op het geslachtschromosoom (X of Y) -
Allel, allelen
De verschillende genetische kenmerken
of varianten van een gen die voorkomen in de bevolking.
-
Autosomaal
Niet op een geslachtschromosoom gelegen
- Base (ook: Nucleotide), basepaar
DNA-strengen zijn zeer lange ketens met in het totaal
slechts 4 basen als bouwstenen. Deze zijn aangeduid
met A, C, G en T voor Adenine, Thymine, Cytosine en Guanine, resp.. Men spreekt
van baseparen omdat een DNA-streng normaal steeds samen metzijn complementaire
streng voorkomt, opgewonden als een dubbele helix. (A is complementair met
T, C is complementair met G; zo is de sekwentie ...ACGCTAA... gepaard met
...TGCGATT...).
-
Chromosoom
Een dubbele streng DNA die een opeenvolging van baseparen bevat. De genetische
informatie in een chromosoom is te vergelijken met een bitstring (een getal,
zoals gebruikt in computers), alleen bevat de informatiesekwentie, die onze
genetische code beschrijft, hier geen bits (mogelijke waarden 0 en 1) maar
4-waardige symbolen (mogelijke waarden A,C,G,T). Deze code is voor iedere
mens uniek (behalve voor één-eiige tweelingen).
-
Chromosomenpaar
Ieder chromosoom(type) komt in de celkern 2 maal voor, waarvan 1 geërfd
wordt van de vader en 1 van de moeder. Menselijke cellen hebben 23 chromosomenparen.
- CODIS
De basis STR merkerset van het Combined
DNA Indexing System van de FBI gebruikt de volgende STR loci:
D8S1179, D21S11, D7S820, CSF1PO, D3S1358, THO1, D13S317, D16S539, vWA,
TPOX, D18S51, D5S818, FGA
- Contaminatie
Er wordt dikwijls aangenomen dat contaminatie van DNA-stalen een probleem
vormt. Het tegendeel is waar. Met de moderne technologie van de genetic analyzers
kan inderdaad de aanwezigheid van een vreemd DNA-profiel (extra pieken voor
extra allelen) heel duidelijk afgelezen worden, en men krijgt zelfs een idee
van de mengverhouding aan de hand van de sterkte van de pieken voor ieder
profiel. Bij de vaderschapstest is het meetesten van de moeder een extra
redundante verificatie. Wanneer contaminatie vastgesteld wordt, dan wordt
het staal steeds verworpen en wordt van de testpersoon een nieuw staal (minstens
1x kosteloos bij Life-ID) bekomen en geanalyseerd.
- Dubbelstreng, Dubbelstrengs, Dubbelstrengig DNA
DNA-streng, gepaard met zijn complementaire DNA-streng, en opgewonden in een
dubbele helix (spiraal). Boven een bepaalde temperatuur windt deze helix
zich af en kunnen beide DNA-strengen van mekaar loskomen.
-
DNA-Identificatie, Identiteitskenmerken mbv. DNA-profielen
Forensische
analyse waarbij twee DNA-profielen worden vergeleken om te zien of ze van hetzelfde
individu komen.
-
DNA-Moederschapstest
Analyse waarbij door vergelijking van DNA-profielen wordt vastgesteld of twee
testpersonen moeder en kind zijn. Toepassingen: familiehereniging, immigratie,
verwisseling van pasgeboren babies.
- DNA-Profiel, Genetische DNA-Vingerafdruk,
DNA-Fingerprint
Lijst van allelen (paren) voor al de merkers in een DNA-staal. Typisch gebruikt
men 13, 16 of meer merkers.
- DNA-Sporen
Voor DNA-verwantschaps-onderzoek zijn maar een tiental cellen nodig. Hoewel
speekselmonsters (wangslijm met mondslijmvliescellen) het meest gebruikelijk
zijn kan ook gebruik gemaakt worden van bv. een tandenborsel, fopspeen, gebruikte
zakdoek of bloed (een opgedroogde bloedvlek, of -wat minder ethisch, want
niet medisch noodzakelijk- een bloedstaal).
- DNA-Tweelingtest
Analyse waarbij door vergelijking van DNA-profielen van twee kinderen wordt
bepaald of ze al dan niet identieke (één-eiige) tweelingen
zijn.
- DNA-Vaderschapstest(paterniteitstest)
Analyse waarbij door vergelijking van DNA-profielen wordt vastgesteld of twee
testpersonen vader en kind zijn. Het DNA-profiel van de moeder is niet vereist,
maar kan de betrouwbaarheid verhogen.
-
DNA-Verwantschapstest, DNA-Verwantschapsonderzoek ,
DNA-Afstammingsanalyse
Analyse waarbij door vergelijking van DNA-profielen van de proefpersonen een
bepaalde verwantschap (afstamming, familierelatie) kan bewezen worden.
- EDNA (European DNA data base)
Europese tegenhanger van CODIS
-
Erfelijkheid
De som van wetmatigheden die bepalen
hoe genetische informatie wordt doorgegeven aan nakomelingen van de ene generatie
naar de volgende generatie
- Gen
Eenheid van erfelijkheid die met moleculaire technieken kan gedetecteerd
en getypeerd worden in het DNA.
Genen coderen voor de productie van eiwitten en kunnen dmv omgevingsfactoren
geactiveerd worden door het organisme
- Genlocus, STR locus (Genloci, STR loci ...)
Positie op de DNA-streng waar een gen of STR sequentie zich voordoet
- Genoom
De genetische code die vervat is in onze chromosomen en (het merendeel) van
onze genetische informatie bevat.
- Genetic Analyzer
Toestel dat dmv capillaire gel-elektroforese met laserfluorescentie-detectie
een zeer goede scheiding geeft van de allele-lengtes.
Meest
gebruikte machines zijn ABI Capillary DNA Sequencers van Applied
Biosystems
- Life-ID
Onafhankelijk DNA-analyse-laboratorium, gespecialiseerd in
DNA-verwantschapsanalyse (vnl. de DNA-vaderschapstest) en DNA-identificatie
ten behoeve van
professionele raadgevers/vertrouwenspersonen (advocaten, gynecologen, huisartsen, ...);
politie, speurders en immigratiediensten (vreemdelingenzaken);
maar ook van terdege geïnformeerde betrokkenen (particulieren)
in België, Nederland en
Groot-Brittannië (GB, UK)
- Nucleotide, nucleotidepaar
zie: Base, basepaar
- Paterniteitstest
Benaming gebruikt door medische labo's die DNA-vaderschapstesten uitbesteden of uitvoeren.
- PCR (Polymerase Chain Reaction),
Polymerase-Kettingreactie
Zeer gevoelige enzymatische methode om DNA-fragmenten
vele malen te copiëren.
- Prenatale DNA-Vaderschapstest
Vóór de geboorte van een kind wordt soms een vruchtwaterpunctie
uitgevoerd met het doel het vaderschap te bepalen mbv een DNA-test. Dit
kan het kind in gevaar brengen en is dus niet medisch verantwoord. Er zijn
trouwens weinig redenen om niet te wachten tot juist na de geboorte.
-
Slabgel
Verouderde methode voor het scheiden van DNA-fragmenten, waarbij de scheiding
gebeurt in een gel, wat het gekende lijnenpatroon opleverde. Spijtig genoeg is
de nauwkeurigheid laag o.m. wegens beperkte scherpte en overlap van de lijnen.
Nu gebeurt deze scheiding in een Genetic Analyzer door capillaire gel-elektroforese
met laserfluorescentie-detectie.
-
STR
Short Tandem Repeat. Korte gelijkgeoriënteerde
herhalingen van een basepaarsequentie in het DNA.
- (STR-) Merker
Wordt gebruikt voor DNA-fingerprinting en -verwantschapsanalyse.
Een streng baseparen in een chromosoom, bestaande uit een herhaling van hetzelfde
viertal basen, die bij verschillende individuen in de bevolking een verschillend
aantal herhalingen kan hebben. Deze varianten worden ook de allelen van de
STR merker genoemd.
Door gebruik te maken van voldoende (bv. 13 of 15) merkers,
ieder op een verschillend (en dus onafhankelijk) chromosoom gelegen, kunnen individuen
met extreem grote zekerheid van mekaar onderscheiden worden (DNA-identificatie).
De onzekerheid is gemakkelijk 1 in ettelijke miljarden (omdat beide chromosomen
van elk chromosomenpaar telkens een match moeten geven). DNA-identificatie laat
niet toe identieke tweelingen te onderscheiden.
Ook kunnen verwantschapstesten uitgevoerd worden. Bij de vaderschapstest
bv. kan het vaderlijk chromosoom afgeleid worden mbv het DNA van moeder en
kind, en moet de vermoedelijke vader voor iedere merker een match (overeenstemming)
vertonen met een van de tweede corresponderende merkers in één
van zijn chromosomen. Bij een mismatch is vaderschap uitgesloten. Bij een perfecte
match bestaat toch nog de mogelijkheid dat een niet-verwante man een overeenstemmend
DNA-profiel heeft. De zekerheid hangt
sterk af van het vaderlijk DNA van het geteste kind,
maar is typisch in de orde van 99.9999%.
Uitsluitingsgraad vaderschapstest
(Verm.vader+Kind+Moeder, 15 merkers*)
|
zekerheid beter dan |
99.9999% |
99.999% |
99.99% |
99.9% |
99.8% |
% van de gevallen |
******** |
******** |
******** |
******** |
******** |
Zelfs bij afwezigheid van de moeder is de zekerheid
(enkel afhankelijk van het DNA van het kind) nog steeds
typisch 99.99%.
Uitsluitingsgraad vaderschapstest
(Verm.vader+Kind --zonder
moeder, 15 merkers*)
|
zekerheid beter dan |
99.99% |
99.9% |
99.8% |
99.7% |
99.5% |
% van de gevallen |
50.% |
99.% |
99.825% |
99.985% |
99.999% |
Indien nodig kunnen extra merkers gebruikt worden, o.m. de zeer discriminerende merker SE33.
* de 13 CODIS STR merkers, plus D2S1338 en D19S433
-
Wangslijmstaal, Wangslijmmonster,
Speekselproeven
Voor de monsterafname (staalname) wordt een uitstrijkje genomen door een
steriel wattenstokje (Q-tip,...) enkele seconden onder de tong en tegen de
wang te wrijven. Er komen voldoende cellen van het mondslijmvlies (wangslijmvlies,
mondslijmhuid) los om DNA uit af te zonderen uit deze kleine hoeveelheid
speeksel (mondslijm).
Een tiental cellen volstaan om de PCR-kettingreactie door te voeren en
met succes een DNA-profiel te bepalen.
|